Dhaar May Maraysaa?

Dhaar May Maraysaa?

Wiilka:

Nimuu dhabarku jaban yahay
Dhaqdhaqaaqi maayee
Sidaan dhawr habeyn qaday
Dhafoorradu i jiitee
Waa dhaawacaagii
Waxa aan la dhuubtee
Markii aan ku dhawraba
Dhib baa ii kordheysee

Gabadha:

Markii hore dhitiyo subag
Dhay baan filaayee
Dhiil madhan adoo sida
Dhabta iigu tuurtee
Dharab orodka xoolaha
Dhurwaagaa ku laayee
Ani dhedo iyo ceeryaan
Hay odhan ka dhaansee
Dhalanteedku waa midaan
Iga dhaadhacayn

Wiilka:

Ninkii dhiirranaan jiray
Wakhtigaa dhantaaloo
Dhaxaan itaalkay
Amba dhabar adeygoo
Dhudhun iyo lixaadkii
Wax ku dheefi waayee
Hagar kugu ma dhaafine
Dhadhaab bay i horyaal

Gabadha:

Aqal dhinac bannaan yahay
Dhaxan kaa ma celiyee
Dharaartii aan baahnaa
Igu dhege adeygtee
Dhuub kaa koley tahay
Ka ma helin dhaqaalee
Waa adigii i dhigay meel
Dhamac iyo abaar loo
Dhalanteedku waa midaan
Iga dhaadhacayn

Wiilka:

Sidii dheeha geeloo
Dhamaal hawd ka daaqdoo
Dhanihii Bullaaliyo
Dhoobaale joogtaad
Sida tahay dhir canabaad
Dhaayaha u roontee
Wali waan dhursugayaa
Inaan wada dhammaynnee

Gabadha:

Ninkii dhuumanaayee
Dhabarkiisu muuqdee
Dhakhso loo ogaadaa
Sidiisii ka dhigantoo
Hadalka dhan-saarka ah
Kaa dhageysan maayee
Haddii ay dhab kaa tahay
Dhaar may ii maraysaa
Mise kala dhaqaanaye
Sidaasaan ku dhaafnaa?

Caqliga Kaasho Baa La Yidhi

Caqliga Kaasho Baa La Yidhi

Cawoy maalin baa la yidhi
Caddoy gudcur baa la yidhi
Cidloy wehel baa la yidhi
Ammaanadu waa culeys
Cirka iyo dhulku diidayoo
Carrana waxaa la yidhi muggeed

Daawada caashaqaan i helay
Cid kale loo dooni maayo
Cilmiga ha laguu dhigee
Caqliga kaasho baaa la yidhi

Cod iyo jiib baa la yidhi
Jaan iyo cidhib baa la yidhi
Cayaar sacab baa la yidhi

Qofuu cudur kuu hayoon
Haddana kaa caawinayn
Cad kaa maqan baa la yidhi

Daawada caashaqaan i helay
Cid kale loo dooni maayo
Cilmiga ha laguu dhigee
Caqliga kaasho baa la yidhi

Carrab ku hadal baa la yidhi
Cagay socod baa la yidhi
Cuntoy dhadhan baa la yidhi
Dunidu waa caynba cayn
Waxaad ceebta u taqaan
Qof bay camal kiisa tahay

Daawada caashaqaan i helay
Cid kale loo doonimaayo
Cilmiga ha laguu dhigee
Caqliga kaasho baa la yidhi

Qalanjoy Ina Adeer

Gabadha:
Kalgacaylku waa qani 
Caashaqa ka qarad weyn 
Quruxiyo wanaag badan
Waana shay ku qaaliya
Qiimeynta aadmiga
Labada isla qaaddana
Qalbigooda kama go'o
Waxaan igaba kaa qaban
Kuu quudhi maayee

Qummanoow ujeeddada
Waanada adoon qubin
Soo dhaweyn qalbi furanoo
Oon qoonsimaad lahayn
Geestaada ila qabo.

Wiilka:
Allow yaa habeyn qudha
Uurkeyga qala oo
Qudha oon la iga jarin
Quuruumaha ku loollama
Ku yidhaa garta u qaad
Taladaan qandhoodee
Aan qawda ku hayaa
Qotodeedu dheeraa
Iinsha allaahu waan qaban

Qalanjooy Ina adeer
Haddii la isu keen qorayay
Oo aan quud isku leenahay
Waan isla qosli doonnaa
Adna taa qiraha geli

Gabadha:
Bari baa nin Qaaliya
Qoomkuu la noolaa
Qawlka uu yidhaahdaba
Haddii uu quraan yahay
Ay ka qaadan waayeen
Kol adoon i qadinayn
Quluubtu way ku raacdee
Nafta aan qaboojee
Hadal quruxsan ii sheeg

Quummanoow ujeeddada
Waanada adoon qubin
Soo dhawayn qalbi furanoo
Oon qoonsimaad lahayn
Geestaada ila qabo.

Wiilka:
Adduunyada qorshaa jira
Iyo qaabab waaweyn
Qarar oodan baa badan
Qaxar iyo dhibaatana
Intaa way is dhex qaadaan
Qandoodee sheekada
Waan qaadi doonnaa
Qarqarsiga ku jiidoo
Hawlaha ma qabannaa

Qalanjooy Ina adeer
Haddii la isu keen qorayay
Oo aan quud isku leenahay
Waan isla qosli doonnaa
Adna taa qiraha geli

Caku (gabay)

Caku 
(gabay)

Caku geeri saa laba Cabdaan, geedka ka hadlayne

Caku geesi waa taan galbiyay, Xuudi gacal-kiiye

Caku goor xun waa tuu qalbigu, gaasir kaa yahaye

Caku gaari waa taan la maqal, guurka ka horow e

Caku giirka shayddaan iyo,  gaabis taladiisa 

Caku giniga lacageed Iyo ninkaan, gacanta kuba haynin

Caku gaajo waa taan u gaday, ina Galool Sulube

Caku golaha beereed iyo ninkaan, gudinta laacaynin

Caku galabta waa tuu habeyn, goorihii yimide

Caku guurti waa taanan arag, goorsan taladoode

Caku guudsan waa taana maqal, goolibbaar adage.

Caku gaballax waa tay gursheen, talo gidaarkeede.

Caku geel halaad haddaan, gaawe laga buuxin

Caku geenyo faras iyo midaan, oradka lagu gaarin

Caku guul rageed haddaan, samaha lagu goobin.

Caku geeljir waa tuu hurdada, gaawahuu culaye

Caku goob madow waa taa, gaafku noo yimide.

Caku gaalka waa tuu na galay, goor xun abidkiise

Caku guure waa taanan arag, good iyo abeese

Caku gardarro iyo kuwa, goor walba u gooja

Caku guriga iyo raggaa, goor walbaba seexda

Caku geedka dheer iyo, Gaanni fulaygaaba

Caku Oday Gar dheer iyo midkaa, diinta guriyeeya

Caku guluf colaad iyo midkaan, garanin sooyaalka

Caku garab madoobiyo kuwaa, talada googooya

Nimankii Gafuur-Adag hammiyay, gooni magacood dheh

Goomey iyo Gacal nimankii lahaa, gooran reeruhu dheh

Ilaah inuu garabkeenna yahay, gu'ga xagaagiis dheh

Namankii garnaqe hakiyay, gocasho yeelkood dheh.

Inaanay naga gaagaxayn, goosan taladood dheh.

Gooray ahaataba faranji, guutadiis maqan dheh.

Caku Didib Cagaag Lehe!

Caku Didib Cagaag Lehe!

Anna taan calmadayee 
Ka caashaqay haween
Caato weyda maahoo
Hilibna muu cuslaynine
Oo culay madowiyo
Casaan diiran maahoo
Dherer lagu ma caayo
Cilin gaaban maahee
Ciriiri iyo bannaan kulul
Dani ku ma cillaaline
Ciidaan ilqabad lahayn
Cawo qura u may hoyane

Caku didib cagaag lehe
Waxay Canab ku nooshahay
Cagaar-Weyne iyo hawd
Shaxda cirifyadeedee

Ciiddeennaan hooyoo
Cir ku hooray galabtii
Calcalyada xareedda
Cosobkii ka soo baxay
Dhulku wada cagaar yahay
Daran iyo caleentii
Oo cadceeddu qabataad
Caynkeeda leedahay
Waxay cidhib ku leedahay
Amba canab ku faantaa
Hiddaheenna caanka ah
Calankeenna buluugga ah

Caku didib cagaag lehe
Waxay Canab ku nooshahay
Cagaar-Weyne iyo hawd
Shaxda cirifyadeedee

SOO GOOBBILOW IYO CIYAAR GUGA JAMCAAD MAAHA

IYO

CABDULLAAHI XAASHI WARSAME-JILIB (WARANLE)

Tixdaan hoos ku qoran waxaa tiriyey gabyaa caana oo farshaxan-suugaaneed fiican leh, kuna magac dheer Cabdullaahi-Waranlle oo hadda ku nool dalkaan Maraykanka. Wuxuu gabyaagu ku maseeyay dawladnimo raadinta Soomaaliyeed, cid u hayaamaysa dhul roob ka da’ay oo doog fiican leh. Hase yeeshee, ciddii korommadii geeloodu dhalay oo ah gaadiid ku habboon u ma adeegsan geeddigii loo lallabay. Wuxuu taas uga jeedaa Soomaali dadka ay hormoodka ka dhiganeyso in badan oo iyaga ka mid ahi ma laha waddaniyad iyo garaad xul ah, mana adeegsanayso xubnaheeda leh khibrad maamul, aqoomeed, waddaniyad iyo garaad dabiici ah toona. Waxay ka door bidday xulkii ku habboonaa hawsho kuwo aan haba yaraatee lahayn tilmaamaha kor ku sheeggan oo kaliya u taagan magac qabiil. Wuxuu leeyahay kuwii sidaas wax u jaangooyay taladii qummanayd ma haleelin, waxayna tahay in la ogaado, in dawladnimo lagu nagaan karo ay ka adeegi karaan kaliya kuwa khibradda iyo garaadka suubban leh oo haddii dhab-doon la yahay laga dhex heli karo Soomaalida maanta. Wuxuu kaloo leeyahay, abaabulladii iyo shirarkii badnaa ee loo qoondeeyay in lagu yagleelo maamul dawladeed Soomaaliyeed waa dhicisoobeen ee soo maaha in dib loo goodo shir waxyaqaanka Soomaaliyeed ka adeego oo lagu xulo xubnihii lahaa habboonaanta la rabo. Haddana wuxuu leeyahay; kuwa u firxanaya helitaan xilal oo dhab ahaantii xurquun-doonka ah iyo kuwa gawraca iyo burburinta u qumay waa in xoog loo sheegtaa oo aysan toodu meel marin, sidaasina waa sida kaliya ee ay wax ku fahmi karaan (Gujada iyo qallacu toojo soo, gaday taqaan maaha).

Dadkii goba ama dhaqan wanaagsan leh waa inuu ka caroodaa gadaha geyigiisa lagu maamulay. Waxaa dhici karta buu yiri; in qaar sokeeyahaaga kamid ah ay dani ku baddo inaad u muuqiniso ama u disho danta guud awgeed. Waxaa dhaqan gumeed ah inaad laba jeer yeesho guddoon-xumida iyo marin-habaabinta arrimaha qarankaaga. Waxaa dullinnimo ah inaad garawshiiyo iyo soodhaweyn isugu darto qarandumis tiisa ka dhex goobaya tan Qaranka Soomaaliyeed, sida hashu goojada isula taagtana, raynrayn la xafladeyso. Intii lagu luggo’i lahaa hadoodillada daacadnimada ka maran oo maangaabyadu ka adeegayaan, waxaa ka roon iyadoo la iskaba daayo dawladnimadaas horseedka xun, lana fisho maalinta farax awgiis lala ciyaari doono Goobbilaha oo idan alle noqon doonta Sannad Jimcaad oo soo beegan ( waxaan hadda galnay Sano Talaadaad):      

Cidda guurtay aan Max’dow, rarannin gaadiidka

Ee korommadii gaamurtay ee, geeluu dhalay joogto

Ee roob galbeed iyo hillaac, galacle raacaysa

Ee geedo doogliyo caleen, gamashtay doonaysa

Garaad fooraaraa u taliyayiyo, gaban aan weynaane

Nin gaboobay baa reer ku fura, guri barqwaaqo ahe

Soo inay gabnawdaye mar kale, loo guddiyo maaha

Soo ganafka oo laga toliyo, tuurin gelin maaha

Gujada iyo qallacu toojo soo, gaday taqaan maaha

Soo godolku naasaha candhada, gaax ku maqan maaha

Gob la maagay waa inay sidii, gool u carootaaye

Mar bay gacantu kuu qaban kartaa, gacal sokeeye ahe

Gaashaanka waa lagu dhuftaa, gun is biirsadaye

Laba-gooshi-qaad soo mar kale, nabar gumeed maaha

Soo inaad garawdaa ciyoon, goojo dayid maaha

Gudcurka iyo caddada soo midkood, gocasho reeb maaha

Soo geeddigoo laga noqdiyo,  guraguree maaha

Soo goobbilow iyo ciyaar, guga jamcaad maaha?

Erayada:

1-     Maxammad = wuxuu u jeedaa saaxiibkiis Max’d Carab Falaxfalax (AUN).

2-     Gaamur  = itaal yeeshay, xoogeystay

3-     Gamashtay = wuxuu u jeedaa caleen si fiican u baxday.

4-     Gabnawday = wuxuu u jeedaa; dhicisay.

5-     Ganaf = gafuurka, sanka.

6-     Tuurin =  qori la dhuubay oo sanka hasha la qallacayo la geliyo.

7-     Qallac = waa falka neefta loogu celiyo neef irmaanaantiisa la rabo oo ilmo kale lagu tolaayo.

8-     Toojo = neef aan si fiican loo tababarin oo dhib lagu liso.

9-     Gujo = candhada neefka irmaan oo si fudud loo garaaco si caanuhu u kordhaan.

10- Guun = da’ weyn, wax badan jiray.

11- Laba-goosh-qaad = yeela labo jeer ama xammila.

12- Ciyoon = markiiba, durba.

13- Goojo = waa marka hasha rintay saynta taagto.

14- Guraguree = wax meel laga qaadayo oo lagu soo noqnoqdo.

15- Goobbilow = hees-ciyaareed uu Gobolka Gedo caan ku yahay.

Dareen-jiitayaasha Maansooyinkii Sayid Max'd

Dareen-jiitayaasha Maansooyinka

Sayid Maxammad Cabdille Xasan 

Afbakayle

Nimankii adduunkaygii dhacay, ariyo geeliiba

Anigoo islaamaba kuwii,  ii arxami waayay

Nimankaan ilaahow lahaa, eyda iga dooro

Abaalkayga nimankii ba’shee, ii istixayn waayay

Ahabtiyo ergayntii kuwii, laga la ayn waayay

Nimankii ijaabada ka tagay, aakhiru sabanka

Nibankii iblays nagu diree, naga ajoon waayay

Nimankii arlada eebbahay, nagu ugaareeyay

Namankii awaaraha buska leh, nagu eryoonaayay

Nimankii abaartii Caleed, bari na aadsiiyay

Argalkiyo rasaastii kuwii, nagu ijbaarayay

Ee urugadaan qabiyo ciil, igu abaadsiiyay

Nimankii ilmada iga qubee, oohin iga keenay

Nimankaan ku alaladay, markii uunku wada jiifay

Nimankii ujuuradii cunee, iibka ii bixiyay

Nimankii intaas nagu falaan, na asaraareynin

Waxba yay addoomaha ilaah, nooga aargudine

Waxba yaan adduun layga siin, illintaydii

Mar haddaan wadaad aayad diin, i la ekeynaynin

Amaan aniga la oran karayn, tani ahaan mayso

Allow yaa af lama daaliyee, iga asluubaysta

 Nin u Aqdaama Faranjiga

Nin u aqdaama Faranjiga, maantiyo abuurriin

Ama aaladduu sida ama, uurka kala jira

Ama arigaba u qala ama, laba ugaarsada

Ama uba ilaalaa ama, uurka kala jira

Ashahaado beeniyo, islaanimo ha lagu dhaqo

Ilaahayna nama oran anna, ma oggolaan karo

Sow Maaha?

Nin ilaah yaqaan oo sharciga, ku isticmaalaaya

Ashahaado loo qoray nimaan, kala illaawaynin

Oo aan inkirahayn xaqa waa, la oggolaadaaye

Nin salaadda awqaadda faral, u addimoonaaya

Oo dagada oofinayoo, ugubka dhiibaaya

Oo aan afurin soonku waa, bilaha iideede

Adduunyada iyo xoolaha ninkii, aragti dhiibaaya

Oo inuu ohey yiraa, ka ishtixoonaaya

Oo aan bakhaylnimo abkiis, lagu ishaaraynin…..

Nin jahaad ohoominayoo,  ubaxa loo saaray

Ingriiska eygaa ninkii, ugu uneexeeya

Oo libin ajri leh heloo, or iyo geeraar leh..

Nimaan edeb darroonayn xil, waa laga ajoodaaye

Aflagaaddo aan jirin nimaan, kuu la imaanayn

Oo kaa asluubanahayoo, kaa istixyoonaaya

Ab uu yahayba aadmiga ninkii, same ekaynaaya

Abtirsiinyo kii xigay nimaan, iniq u dheeraynin

Addoomaha ilaahay nimaan, ka la irdhaynaynin

Ninkii aamusoo shib ah haddii, eray xun loo gaysto

Aan kula akeekamin intuu, urur ku soo joojo

Aan xaajo awgeed la gubay, ubucda jeexaynin

Anfaaciga adduunyada nimaan, ku anfariiraynin

Oo xeeryo soor lagu akhtimay, ibir ka yeelaynin

Oo sida ardaal wax u cunine,  alam ka siinaynin

Aaqibadii loo galo nimaan, kala illaawaynin

Oo kuu asxaan fali intuu, edeg adduun joogo

Oo aan abaaldhaca aqoon, ikhyaar saw maaha?

Aqal weyn aroos bilic leh, oo ilaxir loo yeelay

Inan quruxsan oo lagu ashbahay, uunsi iyo khayli

Oo qool asliya loo gashoo, jalamtu eedaami….

Ninkii maalintaad iillan tahay, aana kugu qaata

Oo abaarahakan dhacay, oodda kugu jiidin

Itaalxumada aan kaaga tagin, saw ikhwaan maaha?

Ismaaciil Mirow!

Maandhow abaabaan ku wadi, abadankaygiiye

Maandhow dadkaad eriday baan, ururinayaaye

Maandhow ooho baan oran, sidii aaran baadiyahe

Maandhow intay iigu iman, odayadoodiiye

Ililahakan bay, awr ku soo furiye

Maandhow berrey soo ekaan, ari sidiisiiye

Maandhow asxaan lagama tago, eed haddaad faliye

Maandhow ninkaad iniqdo, waa ku oggolaadaaye

Maandhow haddaan inamo raro, way i  aamminiye

Maandhow idday waxaan ku gudan, waa irdha la’aane

Maandhow ninkaan aa’i waw, aamusahayaaye

Aflagaaddadaadaan ka baqi, inay igu ogaadaane

Maandhow sidii aarka dhici, waw ilgalaclayne

Maandhow ilaaq baan ku wadi, aarankaan diliye

Maandhow ku eersaday hadday, iga ufoodaane

Maandhow ugaadhaba xirkaa, laga agloolaaye

Maandhow urtaan mari sidii, adamaddoonkiiye

Maandhow arbaha ha iga didin, oofataan ahaye

Jidka Adari loo Maro

Olalaha colkaan wado haddaan, laga ashaatoobin

Jidka Adari loo maro haddaan, laga ugaaroobin

Meesha iyo Iimey haddaanan, weerar ku ekaynin

Ilka Dheere iyo Luuq haddaan, laga awaaraynin

Ajiga Waamo joogow haddaan, olol ku soo gaarin

Adduunyada haddaanan ka shabin, tan iyo Aw-Dheegle

Nin adduunyada foofsada haddaan, uunka laga waayin

Bullaxaar agteediyo haddaan, Awdal laga yaacin

Ooryaha Amxaaradu haddaanay, Cadan ka awlaynin

Ingriiska eyga hadduusan, baqe ku aynfaadin

Goortaan awaawiyo hadduusan, oogsan oo cararin

Agabtiyo haddii uusan qubin, aaladdiyo seefta

Haddii aan islaaxii Berbera, lagu abaaroobin

Oo aanan albaabada qufulin, ilaxirkii daarta

Oo ayan eber noqon kobtii, la istireexaayay

Igarriyo haddii aanu rag kale, aakhirow hoyannin

Oo aanan sidii aar libaax, wax u unuun goynin

Soomaaliyoo idil haddaan, laga imiil qaadan

Ab uu yahayba aadmigu haddaanu, eerataw diririn

Oo aanan u aargudin raggii, naga afdhowraayay

Allaylahe islaan baan ahiyo, umalku waa beene